خرقان ، اوج عزت در لفافه غربت
اقتصاد خرقان برپایه کشاورزی و دامداری استوار است و عمده محصولات کشاورزی آن را گندم و جو، حبوب، بادام، گردو صیفی و کشمش شامل میشود. در این منطقه همانند دیگر نقاط ایران علاوه بر کشاورزی و دامداری که شغل اصلی مردم است مشاغل سنتی و نوین از جمله آهنگری، نجاری، ریسندگی، قالیبافی، گلیم بافی، جاجیمبافی، جوراب بافی و ترکه بافی (سبدبافی) نیز به چشم میخورد. البته ریسندگی پشم از فعالیتهای موسوم زنان روستایی خرقان بوده و ابزار سنتی آنان شامل جلک، دوک و چرخک میشود
خرقان. نام ناحیتی است محدود به این حدود: مشرق: بلوک زهرا؛ مغرب: خمسه؛ شمال: قزوین؛ جنوب: همدان. خرقان دارای سه بلوک است: خرقان افشار، خرقان بکشلو، خرقان قتلو. در کوههای خرقان ایلات شاهسون معروف به بغدادی که عده آنها پنجهزار نفر بود به ییلاق میرفتند. قسمتی از اراضی خرقان از رودهای خررود و کلنجین و آوه و رودک و قسمت عمده به وسیله چشمهسارهای متعدد مشروب میشود از جمله چشمه علی که دارای آب فراوان و در جوار کلنجین و مصرآباد واقع شده است در صورتی که چشمه مزبور از اراضی این دو قریه بیرون میآمد به هیچوجه از آب آن استفاده نمیکردند و اراضی دههای زیردست از قبیل سراب بادقین و سکمسآباد را مشروب مینمود.
در این بلوک معدن نمک ممتازی بود و همچنین در کنار جاده شوسه قزوین - همدان که از این بلوک میگذشت چشمه آب گوگردی بود که اهالی و مسافرین در آن استحمام میکردند. نام خرقان شکل عربیشده واژه فارسی خَرَّهگان و به معنی خجسته و محل فرهمند است.
خرفان در غرب شهرستان زرندیه و شمال غرب شهر ساوه و جنوب استان قزوین قرار دارد.
گویش مردم این بخش عموماً ترکی است. و گویش زرگری، گویش تاتی و گویش ارمنی از دیگر گویشهای رایج در این منطقه به شمار میآید.
* آثار باستانی خرقان
آثار و انبیه تاریخی و باستانی هر قومی و منطقهای گویای نوع بینش، تمدن و فرهنگ و شیوه زندگی آنان است. در بخش خرقان آثار باستانی زیادی به چشم میخورد که از آن جمله میتوان به آثار ذیل اشاره کرد.
ـ منطقه باستانی کهک بین روستاهای بلوبند و رازقان متعلق به قرن ششم (هـ .ق)
ـ قلعه و تپههای باستانی الویر مربوط به دوره ساسانیان
ـ غار شاه پسند واقع در کوهی به همین نام در زرّآب روستای بندامیر، بالاتر از مقبره اشموئیل پیغمبر(ع)
- تپه باستانی گور قلعه در نزدیکی کوه زمیست روستای کلنجین مربوطه به دوره سنگی
ـ قلعه قارقالوخ در کوه بزکش زرآب بندامیر
ـ تپه باستانی و قلعه علیشار مربوط به دوره پارتها
ـ حمام کلبعلی خان خلج در روستای ویدر مربوط به دوران زندیه
ـ تپه باستانی دوزج که قدمت آن به دوره تاریخی اسلامی میرسد
ـ مسجد روستای چلسبان که مربوط به دوره زندیه است
ـ کلیسای 400 ساله روستای چناقچی علیا
ـ قلعه ضیاء در روستای وسمق که بازسازی آن مربوط به دوره قاجاریه است
ـ حمام روستای بندامیر مربوط به دوره زندیه و دو برج تاریخی
حمام ۹۰۰ ساله بابان خان در روستای کلنجین
* امامزادهها و زیارتگاهها
اماکن مذهبی خرقان شامل امامزاده قاسم(ع) روستای ویدر، امامزاده محمدباقر(ع) روستای بندامیر، زیارتگاه قره دده روستای بندامیر، پدر آوا (پیرحیدر)، امامزاده محمد و احمدباقر(ع) روستای الویر و امامزاده صالح(ع) در روستای تیره و امام زاده عبدالقهار و۱۷ امام زاده دیگر در روستای کلنجین میشود.
* مناطق گردشگری خرقان
1ـ روستای ویدر (وییر) نخستین روستای ورودی بخش خرقان است که در 10 کیلومتری شرق مرکز این بخش واقع است.
گویش ویژه مردم و وجود غار، حمام کلبعلی خان و چشماندازهای زیبای طبیعی، این روستا را برای گردشگران جذاب کرده است.
2ـ روستای بندامیر در 15 کیلومتری جنوب شرق مرکز بخش خرقان واقع است. وجود سد خاکی، چشماندازهای طبیعی بکر، رودخانه و چشمهسارها، زیارتگاه قره دده و امامزاده محمدباقر(ع) موجب شده تا گردشگران بسیاری جذب این روستای تاریخی شوند.
3ـ روستای تاریخی الویر با گویش منحصر به فرد در 7 کیلومتری شمال مرکز بخش قرار دارد قلعهها و تپههای باستانی و مناطق سرسبز حال و هوای ویژهای به این روستا بخشیده است.
4ـ روستای چلسبان در 8 کیلومتری جنوب غرب مرکز بخش خرقان واقع است.
چشماندازهای زیبا، چشمهسارهای گوارا و مسجد تاریخی آن هر مسافری را به سوی خود جلب میکند.
5ـ روستای چناقچی علیا با فاصله 50 کیلومتری از مرکز بخش واقع است.
سه آبشار، کلیسای تاریخی، منطقه جنگلی و چشمه خانوپار از مناطق دیدنی این روستای کهن است.
6ـ روستای کهن علیشار در 20 کیلومتری غرب مرکز بخش خرقان واقع است.
تپّه و قلعه باستانی و مزار 41 شهید گرانقدر انقلاب اسلامی، زینتبخش این روستای بزرگ است.
7ـ روستای دیدنی ورامه، در 20 کیلومتری شمال غرب مرکز بخش خرقان قرار دارد. سد خاکی و چشماندازهای طبیعی زیبا و آب و هوای روحنواز روستای ورامه را جزو تفرجگاههای کم مانند بخش خرقان قرار داده است.
8ـ روستای تاریخی لار در 32 کیلومتری غرب مرکز بخش خرقان واقع است. این روستا بسیار خوش آب و هوا با کوهها و درّههای سرسبز است و حیف است که به بخش خرقان سفر کنی و سد و درّه علی بولاقی آن را نبینی.
۹- چشمه علی واقع در روستای کلنجین و مصرآباد که یکی از آب معدنی های این منطقه می باشدو گردشگران در فصل تابستان جهت شنا از آن استفاده میکنند.
* مشاهیر بخش خرقان
بخش خرقان مشاهیر بسیاری دارد که به عنوان نمونه به عدهای از آنها اشاره میشود.
1ـ قلی خان زرگر «عاصی» این شاعر بزرگ به احتمال زیاد اهل روستای علیشار بوده است. منظومه اسعد نظام سروده اوست که دو بیت از آن را در زیر میخوانید:
شکر خدا که گشت جهان مقتضی المرام
آمد بهار و بوی گلم خورد، بر مشام
خیمه زدند سوسن وسنبل به کوه و دشت
لاله به دل چو داغ به کف پر شراب، جام
2ـ اکبر رزاقی: این شاعر معاصر اهل روستای مصرقان و فرزند حاج قاسم است. اکبر رزاقی بیش از 60 سال زندگی کرده و بسیاری از اوضاع اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جامعه زمان خود را به نظم کشیده است.
3ـ میرزا محمد خوشنویس الویری: این مرد بزرگ یکی از شعرای نامی بخش خرقان است که در عرصه ادبیات درخشش فراوانی داشته است از جمله؛ نامه بینقطه او از معروفیت ویژهای برخوردار است.
4ـ عندلیب: عبدالله بیک، کاظم بیگلو یکی از شعرای ترک زبان بخش خرقان است، وی در ده «تیره» به دنیا آمده و «عندلیب» تخلص میکرده است.
5 ـ تیلیم خان: تقریباً 187 سال قبل از این زندگانی میکرده است. پدر تیلیم خان از طایفه «آسگین» و مادرش از ایل خلیج بود. در روستای مرغنی به دنیا آمد و نام پدرش تیمور خان و پدر بزرگش قارا خان بوده است. اشعار حکمتآمیز او در زبان ترکی بی بدیل است.
* بازیهای محلی:
در هر منطقه، بازیها به نوعی گویای باورها و علایق و حتی نوع زندگی مردم آن منطقه است. در بخش خرقان بازیهای فراوانی وجود دارد که تخم مرغبازی، بازی الک، دولک، ال منه، بُرک آپارما و گیزلن پوچ از آن جمله است.
* غذاهای محلی منطقه خرقان
آش کشک، آش بلغور، آش رشته، آش جو، اِشکنه ، آش ماست و شُله از عمده غذاهای محلی این منطقه هستند.